Perast u središtu mediteranskih sukoba: zapaženo izlaganje crnogorskih arhivsta na XIV međunarodnoj konferenciji u Veneciji

Na XIV međunarodnoj konferenciji „Venezia e il suo Stato da Mar“, održanoj u Veneciji od 26 – 28. februara, okupilo se više od 50 istaknutih naučnika raznih institucija – arhivisti, istoričari i profesori univerziteta iz Italije, Engleske, Grčke, Mađarske, Kipra, Libanona, Francuske, Albanije, Hrvatske, Srbije i Crne Gore.  Cilj konferencije bio je predstavljanje prezentacija i razmjenjivanje iskustava o periodima blagostanja ali i pljački i ratova koji su često znali zadesiti Mletačku Republiku. „Serenissima“ se prostirala na velikom području od Venecije preko Istočne obale Jadrana sve do grčkih ostrva. Konferenciju je organizovala Società Dalmata di Storia Patria u saradnji sa Fondazione Giorgio Cini i već decenijama okuplja stručnjake posvećene istraživanju istorije Venecije (Stato da Mar) preko diplomatskih odnosa, pomorske politike i svakodnevnog života unutar venecijanskih teritorija, te njihov odnos sa pograničnim republikama i carstvima.

U tom međunarodnom i interdisciplinarnom okruženju posebno se izdvojilo izlaganje arhivista Državnog arhiva Crne Gore – Istorijskog arhiva Kotor, Tine Ugrinić i Marije Knežević, koje je privuklo veliku pažnju učesnika. Njihov rad o pohari Perasta 1624. godine oslanjao se na do sada neobjavljene arhivske izvore iz Istorijskog arhiva Kotor, fonda Sudsko-notarski spisi, arhiva Muzeja grada Perasta, tačnije fonda Opštine Perast i Nadžupskog arhiva Perasta, te je pružio novu interpretaciju jednog od najdramatičnijih događaja na ovim prostorima.

Perast i Kotor tada su bili dio Mletačke Republike, strateški važnog, ali ranjivog dijela mletačkog pomorskog sistema. Izlaganje je posebno bilo zanimljivo jer je dokumentovalo na koji način i kada su berberski gusari odvodili nejake stanovnike Perasta (žene, djecu i starce) kao robove duž sjevernoafričke obale, prema Kartagini, Tunisu i Alžiru, a na svom putu svraćali  na grčka ostrva i druge mediteranske lokacije gdje su ih nudili i prodavali. Lokalna tragedija Perasta nije izolovana, već je dio šire mreže mediteranskih pomorskih napada i piratskog ropstva.

Izlaganje naših arhivistica pokazalo je kako se mikroistorija jednog malog ali tada bogatog, ratničkog i strateški značajnog grada uklapa u makroistorijske procese Mediterana. Sudbina stanovnika Perasta i Kotora svjedoči o složenosti života na granici svjetova — hrišćanskog i osmanskog, evropskog i sjevernoafričkog — u vremenu kada je Mediteran bio prostor stalnog sukoba, ali i intenzivnih trgovačkih kontakata.

Zbog spoja lokalnog arhivskog istraživanja i šire mediteranske perspektive, izlaganje je ocijenjeno kao jedno od najupečatljivijih na konferenciji, podsjećajući da istorija Stato da Mar nije samo priča o velikoj sili, već i o ljudskim sudbinama na njenim rubovima.